Özel bina inşaatlarında SGK ilişiksizlik süreci neden önemlidir?
Bir özel bina inşaatının tamamlanması, SGK yönünden işlemlerin de otomatik olarak tamamlandığı anlamına gelmez.
Özellikle büyük projelerde yapı kullanma izin belgesi aşamasında gündeme gelen SGK ilişiksizlik belgesi, işveren açısından önemli bir maliyet ve kontrol konusu olabilir.
SGK yalnızca şirketin prim borcu bulunup bulunmadığına bakmaz. Özel bina inşaatlarında yapılan işin büyüklüğüne göre Kuruma yeterli işçilik bildirilip bildirilmediği de araştırılır.
Bu nedenle yüksek metrekareli veya yüksek maliyetli projelerde ilişiksizlik başvurusundan önce asgari işçilik hesabının işveren tarafından da kontrol edilmesi önemlidir.
SGK ilişiksizlik belgesi nedir?
İlişiksizlik belgesi, özel bina inşaatlarında ilgili işyerinden kaynaklanan SGK yükümlülüklerinin yerine getirilip getirilmediğinin değerlendirilmesi sonucunda düzenlenen belgedir.
Şirketin genel olarak SGK borcunun bulunmaması tek başına özel bina inşaatı için ilişiksizlik belgesi alınabileceği anlamına gelmez.
İlgili inşaat için yeterli işçilik bildirilip bildirilmediği de ayrıca incelenebilir.
Bu nedenle:
SGK borcu yoktur yazısı ile SGK ilişiksizlik belgesi aynı şey değildir.
Özel bina inşaatlarında asgari işçilik nasıl hesaplanır?
Temel hesaplamada önce yaklaşık inşaat maliyeti belirlenir.
Formül:
İnşaat maliyeti = Toplam inşaat alanı x Yapı yaklaşık birim maliyeti
Daha sonra yapı sınıfı ve grubuna göre ilgili asgari işçilik oranı dikkate alınır.
SGK ünitesince yapılan araştırmada uygulanacak oran, ilgili asgari işçilik oranının %25 eksiği dikkate alınarak hesaplanabilir.
Formül:
Uygulanacak oran = Asgari işçilik oranı x %75
Sonrasında:
Bildirilmesi gereken prime esas kazanç = İnşaat maliyeti x uygulanacak oran
Bu nedenle özellikle şu bilgiler önemlidir:
- toplam inşaat alanı
- yapı sınıfı ve grubu
- ilgili yılın yapı yaklaşık birim maliyeti
- asgari işçilik oranı
- inşaatın başlangıç ve bitiş tarihleri
5.000 m² inşaat için örnek asgari işçilik hesabı
Aşağıdaki örnek yalnızca hesaplama mantığını göstermek amacıyla hazırlanmıştır.
| Kalem | Tutar / Oran |
|---|---|
| Toplam inşaat alanı | 5.000 m² |
| Yapı yaklaşık birim maliyeti | 15.000 TL |
| Toplam inşaat maliyeti | 75.000.000 TL |
| Asgari işçilik oranı | %9 |
| Ünitece araştırmada uygulanacak oran | %6,75 |
| SGK'ya bildirilmesi gereken prime esas kazanç | 5.062.500 TL |
Hesap:
5.000 m² x 15.000 TL = 75.000.000 TL
%9 x %75 = %6,75
75.000.000 TL x %6,75 = 5.062.500 TL
Faaliyet süresinde SGK'ya bildirilen işçilik tutarı 5.062.500 TL'nin altında kalıyorsa fark işçilik gündeme gelebilir.
Bu sonuç tek başına kesin borç tutarı olarak değerlendirilmemeli; proje, faaliyet dönemi ve faturalı işler ayrıca incelenmelidir.
Fark işçilik nedir?
SGK tarafından hesaplanan bildirilmesi gereken işçilik tutarı ile proje süresince bildirilen prime esas kazanç karşılaştırılır.
Bildirilen işçilik hesaplanan seviyenin altında kalıyorsa fark işçilik gündeme gelebilir.
Ancak fark çıkması halinde doğrudan ödeme yapılmadan önce hesabın hangi verilere göre oluşturulduğunun kontrol edilmesi önemlidir.
Özellikle:
- yapı sınıfı ve grubu
- kullanılan birim maliyet
- inşaat başlangıç ve bitiş tarihi
- bildirilen işçilik
- alt yüklenici işleri
- malzemeli işçilik faturaları
- salt işçilik faturaları
birlikte değerlendirilmelidir.
Hangi yılın yapı yaklaşık birim maliyeti kullanılır?
İnşaatın başlangıç ve tamamlanma tarihleri hesaplamada önemlidir.
Başladığı yıl içinde tamamlanan ve birden fazla yıla yayılan inşaatlarda uygulanacak birim maliyet yılı farklılaşabilir.
Bu nedenle sadece ruhsat tarihine bakılarak hesap yapılmamalı, SGK uygulamasında ilgili proje için hangi yılın birim maliyetinin esas alınacağı ayrıca kontrol edilmelidir.
Malzemeli işçilik faturaları neden önemlidir?
Bir inşaatın önemli bölümleri başka firmalara yaptırılmış olabilir.
Örneğin:
- elektrik
- mekanik
- cephe
- asansör
- çatı
- kalıp
- demir
- beton
işleri alt yükleniciler veya başka firmalar tarafından gerçekleştirilmiş olabilir.
Ayrıntılı asgari işçilik incelemesinde bu faturaların niteliği sonucu etkileyebilir.
Malzemeli işçilik faturaları ile salt işçilik faturaları aynı şekilde değerlendirilmez.
Bu nedenle faturaların yalnızca toplam tutarı değil, işin ve faturanın niteliği de önemlidir.
%25 indirim her incelemede uygulanır mı?
Hayır.
SGK ünitesi tarafından yapılan ilk araştırmada asgari işçilik oranı %25 eksiltilerek uygulanabilir.
Ancak kayıt ve faturaların ayrıntılı olarak incelendiği durumda malzemeli ve salt işçilik faturaları ayrıca dikkate alınabilir ve aynı %25 indirim mantığı uygulanmayabilir.
Bu nedenle %25 indirim her durumda uygulanır şeklinde değerlendirme yapılmamalıdır.
İlişiksizlik başvurusundan önce neler kontrol edilmeli?
Özellikle yüksek tutarlı projelerde şu başlıkların kontrol edilmesi faydalıdır:
- Yapı sınıfı ve grubu doğru mu?
- Doğru yılın yapı yaklaşık birim maliyeti mi kullanılıyor?
- İnşaatın başlangıç ve bitiş tarihleri doğru mu?
- SGK'ya bildirilen işçilik doğru faaliyet dönemini mi kapsıyor?
- Alt yüklenici işleri doğru değerlendirilmiş mi?
- Malzemeli işçilik ve salt işçilik faturaları ayrılmış mı?
- Projede fiilen çalışan devamlı işyeri çalışanları varsa hesaba doğru dahil edilmiş mi?
- İşverenin yaptığı ön hesap ile SGK sonucu arasında önemli fark var mı?
SGK borcu yoktur ile ilişiksizlik belgesi arasındaki fark nedir?
SGK borcu yoktur yazısı ile ilişiksizlik belgesi farklı amaçlara hizmet eder.
Şirketin genel olarak SGK borcunun bulunmaması, tamamlanan bir özel bina inşaatında yeterli işçilik bildirilmiş olduğu anlamına gelmez.
İlişiksizlik sürecinde belirli bir inşaat işi bakımından asgari işçilik ve ilgili yükümlülükler ayrıca değerlendirilebilir.
Fark işçiliği kapatmak için fiilen çalışmayan kişiler sigortalı gösterilebilir mi?
Hayır.
Asgari işçilik farkını azaltmak amacıyla inşaatta fiilen çalışmayan kişilerin sigortalı gösterilmesi ciddi risk oluşturur.
Fiili çalışmaya dayanmayan sigortalılıkların sonradan tespit edilmesi halinde hizmet kayıtları ve buna bağlı sosyal güvenlik hakları etkilenebilir.
Olayın niteliğine göre işveren açısından idari veya adli süreçler de gündeme gelebilir.
Fark işçilik oluşuyorsa çözüm, gerçeğe aykırı bildirim yapmak değil; hesabın, yapı bilgilerinin, faaliyet döneminin ve faturalı işlerin doğru değerlendirilip değerlendirilmediğini kontrol etmektir.
Sonuç
Özel bina inşaatlarında SGK ilişiksizlik süreci yalnızca şirketin borcu olup olmadığının kontrolünden ibaret değildir.
İnşaat maliyeti, yapı sınıfı, metrekare, ilgili birim maliyet yılı, asgari işçilik oranı, bildirilen prime esas kazanç ve faturalı işler birlikte değerlendirilir.
Özellikle yüksek tutarlı projelerde ilişiksizlik başvurusundan önce işverenin kendi asgari işçilik ön hesabını yapması, olası farkın nedenlerini incelemesi ve faturaları doğru sınıflandırması ciddi maliyetlerin önüne geçebilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Her proje; yapı sınıfı, faaliyet dönemi, fatura yapısı ve SGK kayıtlarına göre ayrıca değerlendirilmelidir.