Türkiye'de bir işverene bağlı çalışan yabancılar genel olarak Türk sosyal güvenlik sistemine tabidir. Ancak geçici görevlendirme ve uluslararası sosyal güvenlik sözleşmeleri bu genel kurala istisna oluşturabilir. Çalışma izni ile SGK kaydı bağlantılı ancak ayrı süreçlerdir.
Türkiye'de yabancı çalışanlar SGK'ya tabi mi?
Türkiye'de bir işverene bağlı olarak çalışma izni kapsamında çalışan yabancılar genel olarak 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında sigortalıdır.
Ancak özellikle yabancı bir işveren tarafından geçici görevlendirme kapsamında Türkiye'ye gönderilen çalışanlar ile Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sosyal güvenlik sözleşmeleri kapsamındaki kişiler için farklı kurallar uygulanabilir.
Bu nedenle yalnızca çalışanın yabancı olması SGK kapsamı dışında kalması için yeterli değildir.
Çalışma izni alındıysa SGK kaydı otomatik tamamlanır mı?
Hayır. Çalışma izni ile SGK kaydı bağlantılı ancak ayrı süreçlerdir.
Çalışma izni yabancının Türkiye'de çalışmasına izin verir. SGK işe giriş işlemlerinin ise ayrıca tamamlanması gerekir.
İşverenin çalışma izni tarihlerini ve SGK bildirim sürelerini birlikte takip etmesi önemlidir.
SGK işe giriş bildirgesi ne zaman verilmelidir?
Yabancı çalışanlar için özel bir bildirim süresi bulunmaktadır.
Çalışma izni belgesindeki izin başlangıç tarihinden itibaren 30 gün içinde yapılan SGK bildirimi süresinde yapılmış kabul edilir.
İzin belgesinin işverene tebliğ tarihi ile izin başlangıç tarihi farklıysa, ilgili şartların oluşması halinde 30 günlük süre tebliğ tarihinden itibaren dikkate alınabilir.
Bu nedenle çalışma izni başlangıç tarihi, tebliğ tarihi ve fiili işe başlama tarihi birlikte kontrol edilmelidir.
30 günlük sürenin geçirilmesi halinde bildirimin süresinde yapılmış kabul edilmemesi ve idari yaptırım riski doğması söz konusu olabilir.
Yabancı çalışan ne zaman işe başlamalı?
Çalışma izni başvurusunun Türkiye içinden veya yurt dışından yapılmasına göre işe başlama süreleri farklıdır.
- Yurt içinden yapılan başvurularda yabancının çalışma izni başlangıç tarihinden itibaren bir ay içinde çalışmaya başlaması gerekir.
- Yurt dışından yapılan başvurularda yabancının Türkiye'ye girişinden itibaren bir ay içinde ve her durumda çalışma izni başlangıç tarihinden itibaren altı ay içinde çalışmaya başlaması gerekir.
İşverenin Bakanlığa ayrıca bildirim yapması gerekir mi?
Evet.
Yabancı çalıştıran işverenlerin yabancının çalışmaya başlaması, çalışmasının sona ermesi ve çalışma izninin iptalini gerektiren belirli durumları Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na bildirmesi gerekir.
Bu bildirim SGK işe giriş bildirgesinden ayrıdır. Bir bildirimin yapılması diğer yükümlülüğün yerine geçtiği anlamına gelmez.
SGK'ya bildirilen ücret çalışma iznindeki ücretle uyumlu olmalı mı?
SGK bildirimi ile çalışma izni bilgilerinin uyumlu olması gerekir.
Özellikle çalışma izninde belirtilen ücret ile SGK'ya bildirilen prime esas kazanç arasında uyumsuzluk bulunması işveren açısından kontrol edilmesi gereken bir konudur.
Meslek kodu ve çalışanın fiilen yaptığı işin çalışma izni bilgileriyle uyumlu olması da önemlidir.
Hangi yabancılar SGK'dan muaf olabilir?
Türkiye'deki genel sigortalılık kuralının önemli istisnalarından biri geçici görevlendirmedir.
Yabancı bir ülkede kurulu bir kuruluş tarafından ve o kuruluş adına Türkiye'ye geçici süreyle gönderilen, kendi ülkesinde sosyal sigortaya tabi olduğunu belgeleyen çalışanlar belirli şartlarla Türkiye'deki zorunlu sigortalılık kapsamı dışında kalabilir.
Türkiye ile sosyal güvenlik sözleşmesi bulunan bir ülkeden gelen çalışanlarda ilgili sözleşmenin özel hükümleri uygulanır.
Sosyal güvenlik sözleşmeleri neden önemli?
Türkiye'nin çok sayıda ülkeyle yürürlükte sosyal güvenlik sözleşmesi bulunmaktadır.
Bu sözleşmelerin temel amaçlarından biri, bir çalışanın aynı çalışma dönemi nedeniyle iki ülkede birden sosyal güvenlik primi ödemesinin önlenmesidir.
Almanya, Birleşik Krallık, Hollanda, Fransa, Belçika, Avusturya, İsviçre ve Azerbaycan bu ülkelere örnek olarak verilebilir.
Geçici görevlendirme süreleri ve gerekli belgeler ülkeye göre değişebilir.
Geçici görevlendirme belgesi neden önemlidir?
Geçici görevlendirme kapsamında çalışanın kendi ülkesindeki sosyal güvenlik sistemine tabi olmaya devam ettiğini gösteren belge istenebilir.
Bu belgenin adı ve formatı ülkeye göre değişebilir.
Yalnızca çalışanın yabancı bir şirkette çalışıyor olması SGK muafiyeti için yeterli kabul edilmemelidir.
Geç bildirimin sonucu ne olabilir?
SGK işe giriş bildirgesinin süresinde yapılmaması halinde 5510 sayılı Kanun kapsamında idari para cezası uygulanabilir.
Ayrıca çalışma izni olmadan veya çalışma izninin şartlarına aykırı şekilde yabancı çalıştırılması halinde 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu kapsamında ayrı yaptırımlar söz konusu olabilir.
İşverenler için kısa kontrol listesi
- Çalışma izninin başlangıç tarihi
- İzin belgesinin tebliğ tarihi
- Fiili işe başlama tarihi
- SGK işe giriş bildirgesinin süresi
- Çalışma iznindeki ücret ile SGK bildiriminin uyumu
- Meslek kodunun çalışma izniyle uyumu
- Bakanlığa yapılması gereken bildirimler
- Çalışanın yerel işe alım mı, geçici görevlendirme mi olduğu
- İlgili ülkeyle sosyal güvenlik sözleşmesi bulunup bulunmadığı
- Varsa geçici görevlendirme veya sigortalılık belgesi
Sonuç
Türkiye'de yabancı çalışan istihdamında çalışma izni ve SGK süreçleri birlikte değerlendirilmelidir.
Genel kural yabancı çalışanın Türk sosyal güvenlik sistemine dahil edilmesidir. Ancak geçici görevlendirme hükümleri ve uluslararası sosyal güvenlik sözleşmeleri bu sonucu değiştirebilir.
İşverenlerin çalışma izni tarihleri, SGK bildirimi, ücret ve meslek kodu uyumu ile çalışanın sosyal güvenlik statüsünü birlikte kontrol etmesi önemlidir.
Not: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Uygulama, çalışanın statüsü, geldiği ülke, çalışma şekli ve ilgili sosyal güvenlik sözleşmesine göre değişebilir.